สมาธิ กับ วิปัสสนา เทียบกับการชกมวย ในการชกมวยต้องมีคู่ต่อสู้ คือฝ่ายแดง กับ ฝ่ายน้ำเงิน การสู้กันโดยใช้กำลังหมัดชกใส่ ตำแหน่งต่างๆของอีกฝ่ายหนึ่ง จนอีกฝ่ายทนไม่ได้ต้องล้มลงไป การชกกันจะมีระฆังพักยก คือให้ทั้งสองฝ่ายหยุดการต่อสู้ เข้าสู่ช่วงพักผ่อนเพื่อฟื้นฟูพลัง เมื่อระฆังดังขึ้นอีกครั้ง ทั้งสองฝ่ายก็เดินหน้าเข้าโรมรันกัน โดยใช้ชั้นเชิง ไหวพริบ ฯลฯ นักมวยที่ขึ้นเวทีต่อสู้ จะต้อง มีกำลังใจที่ดี พละกำลัง และ หมัดที่หนักหน่วง และมีชั้นเชิง หรือ ไหวพริบ

   ทุกอย่างต้องดีหมด จึงจะพิชิตคู่ต่อสู้ลงได้ การชกกันระหว่างสองฝ่าย เปรียบเหมือน ปัญญา ต่อสู้กับ อวิชชา ฝ่าย อวิชชา มีกิเลส เป็นหมัด หรือ กำปั้น ที่ชกเข้าใส่คู่ต่อสู้ ฝ่าย ปัญญา มีสติ เป็นหมัด หรือ กำปั้น ที่คอยป้องกัน และชกคู่ต่อสู้เช่นกัน โดยมี วิริยะ เป็น พละกำลัง มี ศรัทธา เป็น หัวใจ หรือ กำลังใจ การพักระหว่างยก เปรียบเหมือน สมาธิ เพราะสมาธิ จะหยุดการต่อสู้กับกิเลสเอาไว้ได้ จนกว่า สมาธิ

   จะถอนออก กิเลสจึงออกจากมุม มาโรมรันต่อ การต่อสู้กับ กิเลส และ อวิชชา ก็คือ วิปัสสนา

   การต่อสู้กัน ถ้ากำลังเราตก คือ วิริยะ แผ่วลงเมื่อใด คู่ต่อสู้ก็ยิงหมัดคือ กิเลส เข้าใส่จนเราสะบักสะบอม ถ้าไหวพริบดี คือ ปัญญาดี ก็อาจหลบหลีก หมัดของคู่ต่อสู้ไปได้บ้าง สติ คือหมัด ถ้าตกเมื่อใด ก็เท่ากับเปิดหน้าให้คู่ต่อสู้ยิงหมัดใส่ แบบนี้อาจถูกน็อตได้ง่ายดาย ศรัทธา คือ กำลังใจ ถ้าใจท้อถอยไม่สู้ขึ้นเมื่อใด แม้จะมี หมัดที่ดี พละกำลังที่ดี ก็เหมือนไม่มี ปัญญา คือ ชั้นเชิง ไหวพริบ ก็ต้องดี รู้ทันว่าคู่ต่อสู้จะเข้ามาแบบไหน ต้องตอบโต้แบบไหน ไม่งั้น จะถูกคู่ต่อสู้หลอกให้เสียเชิง จนพ่ายแพ้หมดรูปไปเลยก็ได้ เมื่อสู้จนเหนื่อยแล้ว ก็ต้องมีการพักยก คือ พักในสมาธิ เพื่อฟื้นฟูพละกำลังในการต่อสู้ยกต่อไป

   หมากล้อม(ล้อมกิเลส) การเล่นหมากล้อม ต้องมีองค์ประกอบ ๓ อย่างคือ
    ๑.มีกระดานหมาก
   ๒.มีผู้เล่นทั้งสองฝ่าย
   ๓.มีตัวหมากของทั้งสองฝ่าย

   กระดานหมาก เปรียบเหมือน จิต ของเรา ผู้เล่นทั้งสองคือ ปัญญา และ อวิชชา ตัวหมากฝ่ายปัญญาคือ สติ ตัวหมากฝ่ายอวิชชาคือ กิเลส

   วิธีเล่นหมากล้อมคือ การครอบครองพื้นที่ในกระดานให้มากที่สุด ฝ่ายที่ครองพื้นที่มากกว่าจะเป็นฝ่ายชนะ

    แต่ยังมีการวางหมากของตนล้อมจับคู่ต่อสู้ ฝ่ายที่ถูกล้อมจะถูกจับออกจากกระดาน

   เหมือนกับการใช้ สติ เข้าล้อม กิเลส เมื่อล้อมได้ทุกทางแล้ว กิเลสนั้นก็ถูกยกออกจาก จิต ถ้า กิเลส มารวมตัวกันล้อม สติ แล้ว สติ ก็หายไปจาก จิต เช่นเดียวกัน

   ผู้ที่มี จิต ที่ดี คือไม่ถูก กิเลส ครอบครองพื้นที่ หรือ มี สติ ทุกเมื่อ เหมือน หมากขาวเต็มกระดาน ผู้มี จิต ไม่ดีคือ มี กิเลส ก็เหมือน หมากดำ ในกระดานมีมาก จึงต้องใช้ สติ คือ หมากขาวมาล้อม เพื่อกำจัด กิเลส หรือ หมากดำ ออกไป