|
สังขาร
สังขารา ปะระมา ทุกขา
แปลว่า สังขารทั้งหลาย เป็นทุกข์อย่างยิ่ง
" สังขาร " หมายถึง สภาวะที่ถูกปัจจัยปรุงแต่งให้เกิดขึ้น ให้มีขึ้น ปัจจัยผู้ปรุงแต่งได้แก่ อวิชชา
ขยายความ
สังขารมีอยู่ ๒ ประเภทคือ
๑. สังขารที่มีชีวิตจิตใจครอง เช่น สัตว์นรก เปรต อสุรกาย สัตว์เดียรฉาน มนุษย์ เทวดาและพรหม
๒. สังขารที่ไม่มีจิตใจครอง เช่น ดิน น้ำ หิน ทราย ไม้ ภูเขา เป็นต้น
สังขารทั้ง ๒ ประเภทนี้ ล้วนแต่มีความทุกข์ทั้งสิ้นว่าเป็นทุกข์ เพราะเหตุว่า
๑. คงอยู่ตามสภาพเดิมไม่ได้จะต้องมีการแปรสภาพไป ไม่ช้าก็เร็ว
๒. ไม่มีความเที่ยงแท้แน่นอน จะต้องมีการเปลี่ยนแปลงไปเรื่อย ๆ ไม่มีจุดยืนแน่นอน เปลี่ยนจากสิ่งนี้ไปสู่สิ่งนั้น จากสิ่งนั้นไปสู่สิ่งโน้น ๆ เป็นต้น
๓. ไม่มีตัวตนที่แน่นอน ไม่อยู่ในอำนาจ จะบังคับบัญหาไม่ได้ เราห้ามไม่ให้เกิดก็ไม่ได้ ห้ามไม่ให้แก่ก็ไม่ได้ ห้ามไม่ให้ตายก็ไม่ได้ เราอยากให้เป็นอย่างนี้มันก็เป็นอย่างนั้น เมื่อเป็นเช่นนี้จึงชื่อว่าเป็นทุกข์อย่างยิ่ง
คำกลอน
อันสังขาร เป็นฐาน ของทุกข์แท้
เริ่มแก่ เจ็บตาย วายสังขาร
เป็นต้นทุกข์ ร้อยแปด พันประการ
ตัวสังขาร จึงทุกข์ยิ่ง กว่าสิ่งใด
จากพระไตรปิฎกเล่ม ๒๕ หน้า ๔๒
|