แล้วตรัสไว้อีกว่า “เมื่อเสลพราหมณ์สรรเสริญตามความเป็นจริง พระตถาคตก็ทรงดีพระทัย”

   แล้วได้แสดงพระคุณของพระองค์ยิ่งขึ้นไปว่า “ดูก่อนเสลพราหมณ์ เราเป็นพระธรรมราชาผู้เยี่ยม ได้ยังธรรมจักรอันไม่มีผู้ปฏิบัติได้ให้เป็นไปโดยชอบธรรม” ดังนี้

    ข้าแต่พระนาคเสน ถ้าพระตถาคตเจ้าได้ตรัสว่า “เวลามีผู้สรรเสริญเราหรือสรรเสริญธรรม สรรเสริญสงฆ์ พวกเธอไม่ควรร่าเริงไม่ควรดีใจ ไม่ควรมีใจตื่นเต้น” ดังนี้ถูกแล้ว คำที่ตรัสว่า “เมื่อเลสพราหมณ์สรรเสริญตามความเป็นจริง เราตถาคตก็ร่าเริงดีใจ แล้วได้แสดงคุณของเราตถาคตให้ยิ่งขึ้นไป” ดังนี้ก็ผิด

    ถ้าคำว่า “เมื่อเลสพราหมณ์สรรเสริญเราตามจริง เราร่าเริงดีใจ ได้แสดงคุณของเราให้ยิ่งขึ้นไป” ดังนี้ถูกแล้ว คำที่ตรัสว่า “เวลามีผู้อื่นสรรเสริญเรา หรือธรรม หรือสงฆ์ พวกเธอไม่ควรร่าเริงดีใจ มีใจตื่นเต้น” ดังนี้ก็ผิด ปัญหาข้อนี้ก็เป็นอุภโตโกฏิ โปรดวิสัชนาให้สิ้นสงสัยเถิด”

    พระนาคเสนตอบว่า

    “ขอถวายพระพร คำทั้งสองนั้นจริงทั้งนั้น เมื่อสมเด็จพระภควันต์ จะทรงแสดงลักษณะแห่งสถาวธรรมตามความเป็นจริง ก็ได้ตรัสห้ามภิกษุทั้งหลายไว้อย่างนั้น เมื่อเสลพราหมณ์สรรเสริญพระองค์ตามความเป็นจริง ก็ได้ทรงแสดงคุณของพระองค์ให้ยิ่งขึ้นไปดังที่ว่าแล้วนั้น

    แต่การที่ทรงแสดงคุณของพระองค์ให้ยิ่งขึ้นไปนั้น ไม่ใช่เพราะเห็นแก่ลาภยศ พรรคพวกบริวารอย่างไร เป็นเพระทรงพระเมตตากรุณาแก่ผู้ฟังทั้งหลายว่า ความรู้แจ้งธรรมจักมีแก่พราหมณ์นั้น พร้อมกับมาณพ    ๓๐๐ คน จึงได้ทรงแสดงคุณของพระองค์ให้ยิ่งขึ้นไปกว่านั้น ขอถวายพระพร”

    “ดีแล้วพระนาคเสน โยมรับว่าถูกต้องดี”

    “ข้าแต่พระนาคเสน สมเด็จพระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสคำนี้ไว้ว่า “จงอย่าเบียดเบียนผู้อื่นในโลก จงถือว่าผู้อื่นจงเป็นที่รักของเรา จงเป็นพวกของเรา” ดังนี้ แล้วตรัสอีกว่า “ควรข่มขี่ ผู้ที่ควรข่มขี่ ควรยกย่องผู้ที่ควรยกย่อง” ดังนี้

    ข้าแต่พระผู้เป็นเจ้า การตัดมือ ตัดเท้า การฆ่า การจองจำ การทำให้ตาย การทำให้สิ้นเครื่องสืบต่อชีวิต ชื่อว่าการข่มขี่ คำว่า “ข่มขี่” นี้ ไม่สมควรแก่พระผู้มีพระภาคเจ้า พระองค์ไม่ควรจะตรัสคำนี้

    ถ้าตรัสว่า “อย่าเบียดเบียนผู้อื่นในโลกจงรักผู้อื่น ถือว่าผู้อื่นเป็นพวกเป็นพวกของเรา” ดังนี้ถูกแล้ว คำที่ว่า “ควรข่มขี่ผู้ที่ควรข่มขี่ ควรยกย่องผู่ที่ควรยกย่อง” ก็ผิดไป

    ถ้าคำว่า “ควรข่มขี่ผู้ควรข่มขี่ ควรยกย่องผู้ที่ควรยกย่อง” ดังนี้ถูกแล้ว คำที่ว่า “อย่าเบียดเบียนผู้อื่นในโลก จงทำผู้อื่นให้เป็นที่รักของตัว จงนึกว่าเป็นพวกของตัว” ดังนี้ก็ผิด ปัญหานี้ก็เป็นอุภโตโกฏิ ควรแก้ไขให้สิ้นสงสัยด้วยเถิด”

    พระนาคเสนตอบว่า

    “ขอถวายพระพร คำทั้งสองนั้นถูกทั้งนั้น คำว่า “อย่าเบียดเบียนผู้อื่นในโลก” เป็นคำอนุมัติ เป็นคำพร่ำสอน เป็นคำแสดงธรรมของพระตถาคตเจ้าทั้งปวง เพราะว่าธรรมมีความไม่เบียดเบียนเป็นลักษณะ การที่ตรัสอย่างนั้น ตรัสตามสภาพ คือความเป็นจริง

    คำที่ตรัสว่า “ควรข่มขี่ผู้ที่ควรข่มขี่ ควรยกย่องผู้ที่ควรยกย่อง” เป็นการมุ่งการปฏิบัติธรรม คือจิตที่ฟุ้งซ่านควรข่ม จิตที่หดหู่ควรประคองขึ้น จิตที่เป็นอกุศลควรข่มขี่เสีย จิตที่เป็นกุศลควรประคองไว้ การนึกผิดทางควรข่มขี่เสีย การนึกถูกทางควรประคองไว้

    การปฏิบัติผิดควรข่มขี่เสีย การปฏิบัติถูกควรประคองไว้ ผู้ไม่ใช่อริยะควรข่มขี่เสีย ผู้เป็นอริยะควรประคองไว้ ผู้เป็นโจรควรข่มขี่เสีย ผู้ไม่ใช่โจรควรประคองไว้ ขอถวายพระพร”

    เอาละ พระนาคเสน คราวนี้พระผู้เป็นเจ้า หวนกลับมาสู่วิสัยของโยมแล้ว โยมถามถึงข้อความอันใด ข้อความอันนั้นได้เข้ามาถึงโยมแล้ว โยมจึงขอถามว่า ผู้ที่เป็นโจร เราจะควรข่มขี่อย่างไร ?”

    ขอถวายพระพร โจรที่ควรด่าว่าก็ต้องด่าว่า ที่ควรปรับไหมก็ต้องปรับไหม ที่ควรขับไล่ก็ต้องขับไล่ ที่ควรข่มขี่โจรอย่างนี้”

    “ข้าแต่พระนาคเสน การฆ่าโจรเป็นพระอนุมัติของพระตถาคตเจ้าทั้งหลายหรือ ?”

    “ไม่เป็น มหาราชะ”

    “ถ้าไม่เป็น เพราะเหตุไรจึงกล่าวว่า โจรนั้นเป็นผู้ควรสั่งสอนตามพระอนุมัติของพระตถาคตเจ้าทั้งหลาย ?”

    “ขอถวายพระพร การฆ่าโจรนั้น คนทั้งหลายไม่ได้ฆ่าตามพระอนุมัติของพระตถาาคตเจ้าทั้งหลาย โจรนั้นถูกฆ่าด้วยความผิดที่เขากระทำเอง ก็เป็นอันว่าโจรนั้นบุคคลควรสั่งสอนตามเหตุผล บุคคลอาจจับบุรุษผู้ไม่มีความผิดจูงตระเวนไปตามถนน แล้วฆ่าเสียตามมติได้หรือ ?”

    “ไม่ได้ พระผู้เป็นเจ้า”

    “เพราะเหตุไรล่ะ ?”

    “เพราะเขาไม่ได้ทำความผิด”

    “ข้อนี้ก็ฉันนั้นแหละ มหาบพิตร โจรไม่ได้ถูกฆ่าด้วยพระอนุมัติของพระตถาคตเจ้าทั้งหลาย ถูกฆ่าด้วยการกระทำของเขาเองต่างหาก ผู้ที่สั่งสอนโจรจะได้รับโทษอย่างไรบ้างหรือ ?”

    ไม่ได้รับโทษอย่างไรเลย ผู้เป็นเจ้า”

    “ถ้าอย่างนั้น คำสอนของพระตถาคตเจ้าก็เป็นคำสอนที่ถูกต้องดีแล้ว ขอถวายพระพร”

    “พระผู้เป็นเจ้าแก้ปัญหาข้อนี้ดีแล้ว”