“ข้าแต่พระนาคเสน สมเด็จพระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสไว้แล้วว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลายเราแสดงธรรมอันควรรู้ยิ่ง ไม่ใช่แสดงธรรมอันไม่ควรรู้ยิ่ง” ดังนี้

    แต่ต่อมาได้ตรัสไว้ในพระวินัยบัญญัติว่า “ดูก่อนอานนท์ เมื่อเราล่วงไปแล้ว สงฆ์จำนงถอนขุททานุขุททกสิกขาบท (สิกขาบทเล็กน้อย) ก็ถอนเถิด” ดังนี้

    จึงขอถามว่า พระพุทธเจ้าทรงบัญญัติขุททานุขุททกสิกขาบทนั้น ทรงบัญญติไว้ไม่ดีหรือ หรือว่าทรงบัญญัติไว้ในเวลายังไม่มีเรื่องเกิดขึ้น จึงอนุญาตให้ถอนขุททานุขุททกสิขาบท ในเมื่อพระองค์ล่วงลับไปแล้ว

    ข้าแต่พระนาคเสน ถ้าพระตถาคตเจ้าทรงแสดงธรรมอันควรรู้ยิ่ง การโปรดให้ถอนสิกขาบทเป็นการถูก การที่ว่าแสดงธรรมอันควรรู้ยิ่งก็ผิดไป

    ปัญหาข้อนี้เป็นอุภโตโกฏิ เป็นปัญหาอันสุขุมละเอียด ขอพระผู้เป็นเจ้าจงแสดงความกว้างขวางแห่งกำลังญาณ เหมือนกับมังกรที่อยู่ในท้องสาครฉะนั้นเถิด”

    พระนาคเสนถวายพระพรว่า

    “มหาราชะ สมเด็จพระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสไว้ว่า เราแสดงธรรมอันควรรู้ยิ่ง ไม่ใช่แสดงธรรมอันไม่ควรรู้ยิ่ง ดังนี้จริงและตรัสไว้อีกในพระวินัยบัญญัติว่า เมื่อเราล่วงลับไปแล้ว สงฆ์จำนงฆ์จะถอนขุทานุขุททกสิกขา ก็จงถอน ดังนี้ก็จริง เป็นอันว่าจริงทั้งสองคำ

    ขอถวายพระพร เมื่อตถาคตเจ้าจะทรงทดลองภิกษุทั้งหลายว่า สาวกของเราจักเลิกถอนขุททานุขุทสิกขาบทที่เราอนุญาติไว้หรือจักยึดมั่นไว้ ดังนี้ จึงได้ตรัสไว้อย่างนั้น

    มหาราชะ เหมือนอย่างว่า พระเจ้าจักรพรรดิตรัสแก่พระราชโอรสว่า

    “ลูกเอ๋ย....บ้านเมืองอันกว้างขวางนี้ มีมหาสมุทรเป็นที่สุดในทิศทั้งปวง เป็นของปกครองยาก เมื่อบิดาล่วงลับไปแล้ว จงสละปัจจันตประเทศตามความต้องตามประสงค์เถิด”

    พระราชกุมารเหล่านั้น จะยอมสละปัจตประเทศ (จังหวัดชายแดน) อันตกอยู่ในเงื้อมมือของตนหรือไม่ ?”

    “ข้าแต่พระผู้เป็นเจ้า พระราชกุมารเหล่านั้น มีแต่อยากจะหาเพิ่มขึ้นอีกถึงสองเท่า ด้วยความโลภ จะสละทิ้งบ้านเมืองที่อยู่ในเงื้อมมือของตนแล้วได้อย่างไร”

    “ขอถวายพระพร ข้อนี้ก็ฉันนั้นแหละ พระพุทธบุตรทั้งหลาย ก็มีแต่จะเพิ่มสิกขาบทอื่นเข้าไปอีก ด้วยความโลภในธรรม เพื่อความหลุดพ้นจากทุกข์ อย่าว่าแต่สิกขาบทอื่นที่ทรงบัญญัติไว้แล้วเลย”

    “ข้าแต่พระนาคเสน ขุททานุขุททกสิกขาบทนั้น ได้แก่อะไร ?”

    “ขอถวายพระพร ขุททกสิกขาบท ได้แก่ ทุกกฏ ฯ อนุขุททกสิกขาบท ได้แก่ ทุพภาษิต ฯ

    ขุททานุขุททกสิกขาบททั้งสองนี้ เมื่อก่อนพระอรหันต์ทั้งหลายเกิดความสงสัย ท่านจึงได้รวมเข้าไว้เป็นอันเดียวกับสิขาบทอื่น ๆ ด้วยธรรมสังคีตปริยาย เพราะเห็นว่าปัญหานั้นสมเด็จพระภควันต์ได้เข้าไปเห็นแล้ว”

    “ข้าแต่พระนาคเสน ข้อลี้ลับของพระผู้มีพระภาคเจ้าที่เก็บไว้นานแล้ว ได้เปิดให้ปรากฏขึ้นในโลกวันนี้แล้ว”

    ท่านได้อธิบายคำว่า “ได้รวมกันเข้าไว้ด้วยธรรมสังคีติปริยายนั้น” หมายถึงพระอรหันต์ทั้งหลายนั้นได้รวมปาราชิก ๔ สังฆาทิเลส ๑๓ อนิยต ๒ นิสสัคคีย์ปาจิตตีย์ ๓๐ ปาจิตตีย์ ๙๒ ปาฏิเทสนียะ ๔ อธิกรณสมถะ ๗ เข้าไว้เป็นหมวดเป็นหมู่กันแล้ว ไม่ตัดสินชี้ขาดไว้ว่าขุททานุขุททกสิกขาบท คือสิกขาบทเล็กน้อยนั้นได้แก่อะไร

    คำว่า “ขุททสนุขุททก” แยกออกเป็นสองได้แก่ ขุททกะ แปลว่า เล็ก อนุขุททกะ แปลว่า เล็กตามลำดับ

    ขุททกสิกขาบท อันแปลว่า สิกขาบทเล็กนั้น ได้แก่ ทุกกฏ (การทำไม่ดี) ซึ่งเป็นอาบัติเบากว่าอาบัติทั้งปวง

    อนุขุททกสิกขาบท อันแปลว่า สิกขาบทเล็กตามลำดับนั้น ได้แก่ ทุพภาษิต (การพูดไม่ดี) ที่จัดว่าเล็กตามลำดับ