“ข้าแต่พระนาคเสน สมเด็จพระบรมศาสดาทรงตรัสว่า

    “บุคคลทั้งปวงกลัวอาชญา บุคคลทั้งปวงกลัวความตาย” ดังนี และตรัสไว้อีกว่า

    “พระอรหันต์ล่วงเสียซึ่งความกลัวทั้งปวงแล้ว”

   จึงขอถามว่า ความกลัวอาชญา หรือความสะดุ้งมีอยู่แก่พระอรหัตต์หรือ...

   อีกอย่างหนึ่ง พวกสัตว์นรกที่ถูกไฟไหม้อยู่เป็นนิจนั้น เมื่อจะพ้นจากนรกใหญ่อันมีเปลวไฟลุกอยู่เป็นนิจนั้นยังกลัวความตายหรือ ?

   ข้าแต่พระนาคเสน ถ้าสมเด็จพระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสไว้ว่า บุคคลทั้งปวงสะดุ้งต่ออาชญา กลัวต่อความตายนั้นถูกแล้ว คำที่ว่าพระอรหันต์ล่วงความกลัวทั้งปวงแล้วก็ผิด

   ถ้าคำว่า พระอรหันต์ล่วงความกลัวทั้งหมดแล้วนั้นถูก คำว่าบุคคลทั้งปวงสะดุ้งต่ออาชญา กลัวต่อความตายนั้นก็ผิด

   ปัญหานี้เป็นอุภโตโกฏิ โปรดแสดงให้สิ้งสงสัยเถิด พระคุณเจ้าข้า”

   พระนาคเสนตอบว่า

    “ขอถวายพระพร คำว่า บุคคลทั้งปวงสะดุ้งต่ออาชญา กลัวต่อความตายนั้น ไม่ได้หมายถึงพระอรหันต์ เพราะพระอรหันต์ได้ตัดต้นเหตุที่จะให้เกิดความกลัวแล้ว

    บุคคลเหล่าใดยังมีกิเลสอยู่ ยังมีความเห็นเป็นตัวเป็นตนแรงกล้าอยู่ ยังเอนเอียงในสุขทุกข์อยู่ สมเด็จพระบรมครูหมายบุคคลเล่านั้น จึงได้ตรัสว่า บุคคลทั้งปวงสะดุ้งต่ออาชญา กลัวความตาย

   พระอรหันต์ทั้งหลายได้ตัดคติทั้งปวงแล้ว ตัดเสียซึ่งปฏิสนธิมิได้เกิดในภพทั้งสามหักซึ่งโครงแห่งนายช่าง คือตัณหาแล้ว    ตัดเหตุแห่งภพทั้งปวงแล้ว   กำจัดสังขาร    กุศล    อกุศล    เสียสิ้นแล้ว

   กำจัดวิชชาไม่ให้มีพืชต่อไปแล้ว เผากิเลสทั้งปวงแล้ว ไม่หวั่นไหวในโลกธรรมทั้งหลายแล้ว เพราะฉะนั้น พระอรหันต์ทั้งหลายจึงไม่สะดุ้งต่อภัยทั้งปวง

   ขอถวายพระพร มหาบพิตรพระราชสมภาร เปรียบปานดุจมหาอำมาตย์ทั้งของพระราชาที่ได้รับพระราชทานยศศักดิ์ ฐานันดรแล้วมีอยู่ เมื่อมีกรณียกิจเกิดขึ้นพระราชาก็ตรัสสั่งว่า

   “คนทั้งปวงในแผ่นดินของเรา จงพระทำพลีแก่เรา มหาอำมาตย์ทั้ง ๔ จงทำเรื่องนี้สำเร็จ”

   อาตมาภาพขอถามว่า ความสดุ้งต่อภัยคือพลี จะมีแก่มหาอำมาตย์ทั้ง ๔ นั้นหรือไม่ ?”

    “ไม่มี พระผู้เป็นเจ้า”

   “เพราะเหตุไร มหาบพิตร ?”

   “เพราะเหตุว่ามหาอำมาตย์ทั้ง ๔ นั้น เป็นผู้ที่พระราชาทรงตั้งไว้ในตำแหน่งสูงแล้วเป็นผู้ล่วงเสียซึ่งพลีแล้ว

   คำที่พระราชาตรัสสั่งว่า บุคคลทั้งปวงจงกระทำพลีนั้น หมายบุคคลเหล่าอื่น นอกจากมหาอำมาตย์ทั้ง ๔ นั้น อย่างนี้แหละพระผู้เป็นเจ้า”

   “ขอถวายพระพร ข้อที่ตรัสไว้ว่า บุคคลทั้งปวงสะดุ้งต่ออาชญา กลัวต่อความตายนั้น สมเด็จพระภควันต์ก็ไม่ได้ตรัสหมายถึงพระอรหันต์ เพราะพระอรหันต์ได้ตัดต้นเหตุที่จะให้สะดุ้งกลัวเสียหมดแล้ว หมายเฉพาะผู้ยังมีกิเลสเท่านั้น”

   “ข้าแต่พระนาคเสน คำว่า “ทั้งปวงนี้” จะว่าเป็นคำมีเศษหามิได้ เป็นคำไม่มีเศษโดยแท้ ขอพระผู้เป็นเจ้าจงชี้แจงเหตุการณ์ในข้อนี้ให้โยมฟัง”

   “มหาราชะ เปรียบประดุจนายบ้านสั่งให้บอกลูกบ้านว่า “พวกที่อยู่ในบ้านของเราทั้งสิ้น จงมาประชุมกันในสำนักของเรา”

   ผู้รับสั่งก็ไปยืนประกาศในท่ามกลางบ้านด้วยเสียงอันดังถึง ๓ ครั้งว่า

   “ชาวบ้านทั้งสิ้น จงรีบไปประชุมในสำนักเจ้าของบ้าน”

   ลำดับนั้น ชาวบ้านก็รีบไปประชุมกัน ผู้รับเจ้าคำสั่งนั้นก็บอกเจ้าบ้านว่า “ชาวบ้านทั้งปวงมาประชุมกันแล้ว สิ่งใดที่ควรกระทำขอจงกระทำเถิด”

   เป็นอันว่า เมื่อนายบ้านผู้นั้นจะให้ลูกบ้านเท่าที่เห็นปรากฏมาประชุม ก็สั่งลูกบ้านทั้งหมด ลูกบ้านที่รับคำสั่งแล้ว ก็ไม่ได้มาประชุมหมด แต่นายก็รับว่า ลูกบ้านของเราประชุมหมดแล้ว

   ความจริงที่ไม่ได้มาประชุมก็มีอยู่อีกเป็นอันมาก คือ สตรี บุรุษ ทาสี ทาส ลูกจ้าง คนตาบอด หญิงมีครรภ์ แพะ แกะ ช้าง สุนัข โค แม่โคนนม แต่พวกนั้นก็ไม่ได้นับเข้าในพวกที่ไม่ได้มาประชุมฉันใด

   บุคคลเหล่าใดที่ยังมีกิเลสอยู่ สมเด็จพระบรมครูก็ทรงหมายบุคคลเหล่านั้น จึงตรัสว่า บุคคลทั้งปวงสะดุ้งต่ออาชญาฉันนั้น

   ขอถวายพระพร ถ้อยคำมีเศษก็มี ความหมายมีเศษก็มีฯ ถ้อยคำมีเศษ ส่วนความหมายไม่มีเศษฯ ถ้อยคำไม่มีเศษ ความหมายไม่มีเศษก็มี ฯ

   เพราะฉะนั้น จึงควรพิจารณาความหมาย ควรรับทราบความหมายอนุโลมตามกัน ๑ มีความหมายยิ่งไปกว่าเหตุ ๑ มีความหมายเกี่ยวกับจะต้องถามอาจารย์ ๑ มีความหมายที่จะต้องอธิบายออกไป ๑

   เมื่อเข้าใจความหมายอย่างนี้ จึงจะเป็นอันวินิจฉัยตัดสินปัญหานั้นได้ดี ขอถวายพระพร”

    “ข้าแต่พระนาคเสน ข้อนี้จงยกไว้ โยมรับละ คือจงยกพระอรหันต์ทั้งหลายเสียให้สะดุ้งแต่สัตว์นอกนั้น โยมจะขอถามว่าพวกสัตว์นรกที่ได้รับทุกขเวทนา เผ็ดร้อนกล้าแข็ง มีร่างกายทั้งสิ้นถูกไฟเผา เร่าร้อนหวั่นไหวอยู่ด้วยไฟ

   มีหน้าเต็มไปด้วยน้ำตาที่ร้องไห้รำพันคร่ำครวญ ถูกทุกข์เผ็ดร้อนกล้าแข็งครอบงำอย่างเหลือเกิน ไม่มีต้านทาน ไม่มีที่พึ่ง ไม่มีเวลาสร่างทุกข์โศก มีแต่จะได้รับทุกข์เวทนาท่าเดียว มีแต่จะได้รับทุกข์โศกไปอย่างเดียว

   ถูกไฟเผาลนอย่างร้ายกาจ มีเสียงร้องน่าสะพรึงกลัว มีเปลวไฟอันแผ่ไปตลอด ๑๐๐ โยชน์ เมื่อตายไปจากนรกใหญ่อันเผ็ดร้อนอย่างนี้ ยังกลัวตายอยู่หรือ พระผู้เป็นเจ้า ?”

   พระนาคเสนชี้แจงว่า

   “ขอถวายพระพร ยังกลัวตายอยู่”

    “ข้าแต่พระนาคเสน นรกมีแต่ทุกขเวทนาอย่างเดียวไม่ใช่หรือ เหตุไรพวกสัตว์นรกที่ได้เสวยทุกขเวทนาอย่างเดียว เมื่อจะตายจึงยังกลัวตายอยู่ สัตว์นรกเหล่านั้น ยังยินดีอยู่ในนรกหรือ ?”

   “ขอถวายพระพร สัตว์นรกเหล่านั้นไม่ได้ยินดีอยู่ในนรกเลย มีแต่อยากพ้นไปจากนรก แต่ที่กลัวตายนั้น เป็นเพราะอานุภาพแห่งความตาย”

    “ข้าแต่พระผู้เป็นเจ้า คำที่ว่าสัตว์นรก อยากพ้นจากราก แต่ยังกลัวตายนั้น โยมไม่เชื่อ เพราะผู้ที่อยากพ้นจากทุกข์ จะกลัวอย่างไร สัตว์ทั้งหลายได้สิ่งที่ใดสมความปรารถนาก็ร่าเริงดีใจ เพราะฉะนั้น ขอจงให้โยมเข้าใจความหมายข้อนี้เถิด”

   “ขอถวายพระพร อันความตายย่อมเป็นเหตุให้เกิดความสะดุ้งแก่สัตว์ทั้งหลายที่ยังไม่เห็นสัจจะ พวกที่ยังไม่เห็นสัจจะ คือความจริง   ย่อมสะดุ้ง   ย่อมพรั่นพรึง   ผู้กลัวงูเห่าดำ  ผู้นั้นก็กลัวตาย   ผู้ใดกลัวตาย   ผู้นั้นก็กลัวงูเห่าดำ

   “ผู้ใดกล้วช้าง สิงห์   เสือโคร่ง   เสือเหลือง   หมี   หมาไน   กระบือป่า   กระบือบ้าน   โจร   ไฟ   น้ำ   ตอหนาม   ยักษ์   ผีเสื้อน้ำ  ผู้นั้นก็กล้วความตาย   ความตายมีเดชแรงกล้าอย่างนี้   พวกที่มีกิเลสจึงกล้วตาย   พวกสัตว์นรกอยากพ้นจากนรกจริงแต่ก็ยังกลัวตาย

   “ขอถวายพระพร เหมือนอย่างว่า บุรุษตนหนึ่งเป็นฝีทนทุกขเวทนา อยากจะหมดทุกข์จึงให้หาหมอผ่าตัด เมื่อหมอผ่าตัดมาถึง ก็วางเครื่องมือไว้แล้วลับมีดให้คม เผาซี่เหล็กให้แดง บดยากัดไว้ เวลาหมอทำอย่างนั้นอยู่ คนที่เป็นฝีนั้น จะสดุ้งกลัวต่อการกระทำของหมอนั้นหรือไม่?”

   “สะดุ้งกล้ว พระผู้เป็นเจ้า”

   “ขอถวายพระพร ผู้อยากหายจากโรค ยังสะดุ้งกล้วต่อวิธีการรักษาอยู่ฉันใด พวกสัตว์นรกก็ยังสดุ้งกลัวต่อความตายฉันนั้น”

   “อีกอย่างหนึ่ง บุรุษที่มีความผิดต่อเจ้านาย ถูกใส่ตรวนขังไว้ในที่คุมขัง ได้รับ ได้รับทุกข์ลำบาก อยากจะพ้นจากความลำบากนั้นไป เจ้านายจึงให้เรียกเข้ามาเพื่อจะปล่อยเขาไป บุรุษผู้มีความผิดนั้นไม่รู้ความประสงค์ของเจ้านาย เมื่อไปถึงเจ้านาย เขาสะดุ้งกลัวไหม ?”

   “สะดุ้งกลัว พระผู้เป็นเจ้า”

   “ขอถวายพระพร ความกลัวนายย่อมมีแก่บุรุษผู้มีความผิดฉันใด พวกสัตว์นรกก็กลัวความตายฉันนั้น”

   “ข้าแต่พระผู้เป็นเจ้า ขอพระผู้เป็นเจ้าจงแสดงเหตุที่ จะทำให้โยมเข้าใจยิ่งไปกว่านี้อีก”

   “ขอถวายพระ 　 เปรียบเหมือนกับบุรุษถูกงูพิษกัดล้มกลิ้งอยู่ มีบุรษอีกคนหนึ่ง 　 เรียกงูพิษนั้นกลับมาด้วยอำนาจมนต์ ให้มาดูดพิษไป 　 บุรุษผู้ถูกงูกัดนั้นจักกลัวหรือไม่ ?”

    “กลัว พระผู้เป็นเจ้า” “ความกลัวย่อมมีแก่บุรุษผู้ถูกงูกัด ผู้กำลังจะหายจากงูพิษฉันใด ถึงพวกสัตว์นรก อยากจะพ้นนรกก็ยังกลัวความตายอยู่ฉันนั้น

    "ความตายเป็นของที่ไม่ต้องการ ไม่รักใคร่พอใจของสัตว์ทั้งปวง เพราะฉะนั้น พวกสัตว์นรกจึงกลัวตาย ขอถวายพระพร”

   “ถูกแล้วพระนาคเสน โยมยินดีรับว่าถูกต้อง”