“อาฬาระ กาลามะ ผู้เป็นอาจารย์ของเราได้ยกย่องเราผู้เป็นศิษย์ว่า มีความรู้เสมอกับตน ได้บูชาเราด้วยการบูชาเยี่ยงเยี่ยม” ดังนี้

   ข้าแต่พระผู้เป็นเจ้า ถ้าพระตถาคตเจ้าไม่มีอาจารย์ ข้อที่ว่า “อาฬาระ กาลามะ ผู้เป็นอาจารย์ของเราได้ยกย่องเรา” นั้นถูก ข้อที่ว่า “เราไม่มีอาจารย์” นั้นก็ผิด ปัญหาข้อนนี้เป็นอุภโตโกฏิ ขอได้โปรดวิสัชนาให้สิ้นสงสัยเถิด”

   พระนาคเสนตอบว่า

   “ขอถวายพระพร ข้อที่ตรัสไว้ทั้งสองนั้นถูกทั้งนั้น แต่ข้อที่ตรัสว่า “อาฬาระ กาลามะ ผู้เป็นอาจารย์ของเราได้ยกย่องเรานั้น” ตรัสหมายถึงครั้งพระองค์ยังไม่ไม่ได้ตรัสรู้ คือในเวลานั้นมีอาจารย์สั่งสอนอยู่ถึง ๕ จำพวก คือ

    ๑. พวกพราหมณ์ทั้ง ๘ ที่เป็นผู้ทำนายพระลักษณะ ได้ถวายสวัสดิมงคล กระทำการรักษาซึ่งนับว่าเป็นอาจารย์จำพวกแรก
    ๒. สัพพมิตตพราหมณ์ ที่พระเจ้าสุทโธทนะทรงมอบให้สอนศีลปวิทยา
    ๓. เทวดา ที่ทำให้สลดพระทัยแล้วเสด็จออกบรรพชา
    ๔. อาฬารดาบสกาลามโคตร
    ๕. อุทุกดาบทรามบุตร

    อาจารย์ทั้ง ๕ จำพวกนี้ เป็นอาจารย์ในทางโลกิยธรรม ของพระโพธิสัตว์ผู้ยังไม่ได้ตรัสรู้ต่างหาก ส่วนในทางโลกุตรธรรมนั้น ไม่มีอาจารย์สั่งสอน พระองค์ทรงสำเร็จได้ด้วยพระบารมีของพระองค์เอง จึงตรัสว่าพระองค์ไม่มีอาจารย์ ขอถวายพระพร”

   ถูกต้องดีแล้ว พระนาคเสน”

    “ข้าแต่พระนาคเสน สมเด็จพระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสไว้ว่า “ชื่อว่าเป็นสมณะเพราะสิ้นอาสวะทั้งหลาย” แล้วตรัสไว้อีกว่า “เราเรียก ผู้ที่ประกอบด้วยธรรม ๔ ประการ ว่าเป็นสมณะ”

   ธรรม ๔ ประการนั้น คือ ขันติ ความอดทน ๑ อัปปาหารตา ความเป็นผู้บริโภคอาหารน้อย ๑ รติวิปปหานัง การละความยินดี ๑ อากิญจัญญัง ความไม่มีอะไรเหลือ ๑

   ธรรมทั้ง ๔ นี้ ย่อมมีแก่ผู้ยังไม่สิ้นอาสวะ ผู้ยังมีกิเลส ถ้าชื่อว่าเป็นสมณะเพราะความสิ้นอาสวะทั้งหลาย เป็นของถูกแล้ว ข้อที่ว่า ผู้ประกอบด้วยธรรม ๔ ประการนี้เป็นสมณะก็ผิดไป

   ถ้าผู้ประกอบด้วยธรรม ๔ ประการนี้เป็นสมณะ ข้อที่ว่า เป็นสมณะเพราะสิ้นอาสวะนั้นก็ผิดไป ปัญหานี้เป็นอุภโตโกฏิ โปรดแก้ให้สิ้นสงสัยเถิด”

   พระนาคเสนตอบว่า

   “ขอถวายพระพร ข้อที่ตรัสไว้ทั้งสอง ประการนั้นถูกทั้งนั้น ส่วนข้อที่ตรัสไว้ว่า “ผู้ประกอบด้วยธรรม ๔ ชื่อว่าสมณะนั้น” ตรัสไว้ด้วยทรงถือ คุณวิเศษ เป็นสำคัญ

   ส่วนข้อที่ตรัสว่า “ชื่อว่าเป็นสมณะเพราะสิ้นอาสวะนั้น” เป็นคำที่ตรัสไว้อย่างไม่เหลือ อนึ่ง ผู้สิ้นอาสวะแล้ว ชื่อว่าเป็นสมณะยิ่งกว่าผู้ปฏิบัติเพื่อให้สิ้นกิเลสทั้งสิ้น

   ดอกไม้ที่เกิดบนบกทั้งหลาย มีดอกมะลิเป็นอย่างเลิศ ดอกไม้ที่ร้อยดีแล้ว ดีกว่าดอกไม้ที่ไม่ได้ร้อยฉันใด ข้าวสาลีดีกว่าข้าวทั้งปวงฉันใด ผู้สิ้นอาสวะแล้ว ก็เป็นสมณะดีกว่า สมณะทั้งหลายฉันนั้น ขอถวายพระพร”

   ถูกต้องแล้ว พระนาคเสน”