ที่ไม่ควร
ปรึกษากัน ๘ ประการ


                        พระเจ้ามิลินท์ตรัสว่า

    “ข้าแต่พระนาคเสน บุรุษผู้ที่จะปรึกษาหารือกัน ควรรู้ไว้ว่า

 

ที่ควรงดเว้นมีอยู่ ๘ คือ

          ๑. ที่อันไม่สม่ำเสมอ
          ๒. ที่มีภัย
          ๓. ที่มีลมแรง
          ๔. ที่กำบัง
          ๕. ที่ศาลเจ้า
          ๖. ที่ถนนหนทาง
          ๗. ที่ก้าวขึ้นก้าวลง
          ๘. ที่ท่าน้ำ

    ที่ทั้ง ๘ นี้ เป็นที่ควรงดเว้นเพราะเหตุไรเพราะเหตุว่า

    เมื่อปรึกษากันในที่ไม่สม่ำเสมอ คือ ยืน เดิน นอน ไม่สบาย เรื่องที่ปรึกษาหารือกันก็จะไม่ส่ำเสมอดี

    เมื่อปรึกษากันในที่มีภัย ใจก็จะสะดุ้งกลัว จะไม่แลเห็นเหตุผลได้ดี

    เมื่อปรึกษากันในที่มีลมมแรง เสียงลมพัดตลบอบไป มิอาจที่จะคิดความหมายนั้นได้

    เมื่อปรึกษากันในที่กำบัง ก็จะมีผู้แอบฟัง

    เมื่อปรึกษากันที่ศาลเจ้า ของหนัก ๆ ก็จะหักพังลงมา

    เมื่อปรึกษากันในที่หนทาง ก็จะไม่ได้ความดี เพราะมีคนเดินไปมาสับสน

    เมื่อปรึกษากันในที่ขึ้นลง จิตใจก็จะไม่มั่นคง

    เมื่อปรึกษากันในที่ท่าน้ำ ก็จะมีผู้รู้แพร่งพราย

    เพราะฉะนั้น จึงควรเว้นที่ทั้ง ๘ คือ ที่ไม่สม่ำเสมอ ที่มีภัย ที่มีลมแรง ที่กำบัง ที่ศาลเจ้า ที่หนทาง ที่ก้าวขึ้นก้าวลง ที่ท่าน้ำ เหล่านี้เสีย”

 

คนที่ไม่ควรปรึกษา ๘ จำพวก

    เมื่อพระเจ้ามิลินทื์ทรงแสดงที่ควรเว้น ๘ แห่งดังนี้แล้ว จึงทรงแสดง บุคคลควรเว้นอีก ๘ จำพวกว่า

    “ข้าแต่พระนาคเสน บุคคลผู้ที่ถูกปรึกษาแล้ว ทำเรื่องให้เสียไปมีอยู่ ๘ จำพวก คือ

          ๑. คนมีราคะจริต คือหนักในทางราคะ
          ๒. คนโทสะจริต มากด้วยโทสะ
          ๓. คนโมหะจริต มากด้วยความลุ่มหลง
          ๔. คนมานะจริต มากด้วยการถือตัว
          ๕. คนโลภเห็นแต่ได้
          ๖. คนขี้เกียจ ย่อท้อ อ่อนแอ
          ๗. คนเห็นแก่ตัวฝ่ายเดียว
          ๘. คนพาล คือคนโง่มุทะลุ”

    พระนาคเสนจึงถามว่า

    “คนทั้ง ๘ จำพวกนั้น ให้โทษอย่างไร?”

    พระเจ้ามิลินทร์อธิบายถวายว่า

    “คนราคะจริต เมื่อปรึกษาด้วยอำนาจราคะ ก็ทำเรื่องที่ปรึกษาให้เสียไป ถึงคนจำพวกอื่นอีก ๗ จำพวกก็เหมือนกัน

    เพราะฉะนั้น บุคคล ๘ จำพวก คือ คนหนักในราคะ โทสะ โมหะ มานะ โลภะ เกียจคร้าน เห็นแก่ตัว โง่เขลา จึงเรียกว่า

    “คนทำให้เสียเรื่องปรึกษา”

 

คนที่ปิดความลับไม่ได้ ๙ จำพวก

    “ข้าพระนาคเสน บุคคล ๙ จำพวก ปิดข้อความอันลี้ลับไว้ไม่ได้ บุคคล ๙ จำพวกนั้น ได้แก่จำพวกไหนบ้าง คือ

          ๑. คนราคะจริต หนักในราคะ
          ๒. คนโมสะจริต มากด้วยโทสะ
          ๓. คนโมหะจริต มากด้วยความหลง
          ๔. คนขี้เกียจ ขี้กลัว
          ๕. คนหนักในอามิส
          ๖. สตรีทั้งปวง
          ๗. นักเลงสุราและนักเลงต่าง ๆ
          ๘. คนชอบแต่งตัว
          ๙. เด็กทั่วไป ทั้งหญิงทั้งชาย”

    พระเถระถามอีกว่า

    บุคคล ๙ จำพวกนั้น มีโทษอย่างไรบ้าง”

    พระเจ้ามิลินท์ตรัสตอบว่า

    "บุคคล ๙ จำพวกนั้น มีโทษอย่างไรบ้าง"

    "พระเจ้ามิลินท์ตรัสตอบว่า

    บุคคล ๙ จำพวกนั้น จำพวกราคะ ก็ปิดความลับไม่ได้ด้วยอำนาจราคะ คือเมื่อรักใครแล้ว ก็เปิดความลับให้ฟัง

    จำพวกโทสะ เมื่อโกรธขึ้นมา ก็พูดความลับโพล่งออกมา

    จำพวกโมหะ เมื่อมีใครพูดดีก็หลงเชื่อแล้วเปิดความลับให้ฟัง

    จำพวกขี้ขลาด เมื่อกลัวก็เปิดความลับ

    จำพวกหนักในอามิส เมื่อมีผู้ให้อามิสสินข้าง ก็บอกความลับ

    จำพวกสตรี เป็นพวกมีปัญญาน้อยเมื่อถูกชักดักหน้าชักดักหลัง ก็เปิดความลับให้ฟัง

    จำพวกนักเลงสุรา เมื่อเมาแล้วก็เปิดความลับง่าย

    จำพวกชอบแต่งตัว ก็กังวลอยู่แต่เรื่องแต่งตัว อาจจะเผลอพูดความลับออกมาได้ง่าย

    จำพวกทารก ก็มีความคิดยังอ่อนเกินไป ไม่อาจปิดความลับไว้ได้”